“Sahte taş” denince çoğu zaman tek bir şey kastedilir, oysa piyasada birbirinden çok farklı dört durum vardır. Bunları ayırt etmek hem doğru fiyatı ödemenizi hem de taşa doğru bakım yapmanızı sağlar. Bu yazı kavramları anlatır; testlerin kendisi için gerçek taş nasıl anlaşılır rehberine bakabilirsiniz.
Dört kavram
| Tür | Ne demek? | Örnek |
|---|---|---|
| Doğal | Doğada oluşmuş, rengi ve yapısı değiştirilmemiş taş | İşlem görmemiş ametist |
| İşlenmiş (doğal) | Doğal taş, ama rengi ya da dayanıklılığı bir işlemle değiştirilmiş | Isıtılarak sarıya döndürülmüş ametist (sitrin olarak satılır) |
| Sentetik (laboratuvar) | Laboratuvarda üretilmiş; kimyası ve yapısı doğal taşla aynı | Laboratuvar safiri, laboratuvar kuvarsı |
| İmitasyon (taklit) | Taşa benzetilmiş, ama bambaşka bir malzeme | Boyalı cam, plastik, boyanmış hovlit |
Sentetik taş sahte mi?
Hayır, ama doğal da değildir. Sentetik bir taş, doğal karşılığıyla aynı kimyasal bileşime ve kristal yapıya sahiptir; sertliği ve görünüşü de aynıdır. Fark kökenindedir: yerin altında binlerce yılda değil, laboratuvarda haftalar içinde oluşmuştur. Sentetik taş açıkça “laboratuvar” diye satıldığı sürece bir aldatmaca değildir ve doğalından çok daha ucuzdur. Sorun, doğal diye satılmasıdır.
İmitasyon: tamamen başka bir malzeme
İmitasyon taş, benzetildiği taşla hiçbir kimyasal ortaklığı olmayan bir malzemedir. En yaygın örnekler cam (ametist, akuamarin, zümrüt taklidi), plastik ve reçine (kehribar taklidi) ile boyanmış ucuz taşlardır: beyaz hovlit mavi boyanıp turkuaz, gri renkte taşlar boyanıp lapis lazuli diye satılabilir. İmitasyon taşın sertliği ve ağırlığı çoğu zaman farklıdır; bu, testlerde onu ele veren şeydir.
İşlenmiş taşlar: en yaygın ve en az bilinen grup
Piyasadaki taşların önemli bir kısmı doğaldır ama bir işlemden geçmiştir. Bunların bir kısmı sektörde yaygın kabul görür; önemli olan, satıcının bunu açıkça söylemesidir.
- Isıl işlem: Rengi değiştirir ya da canlandırır. Piyasada “sitrin” diye satılan koyu turuncu–kahve parçaların çoğu ısıtılmış ametisttir. Doğal sitrin daha açık ve soluk sarıdır.
- Boyama: Gözenekli taşlara renk verir. Akik, lapis lazuli ve hovlit sık boyanır. Aseton ya da alkollü pamukla silindiğinde renk geçebilir.
- Stabilizasyon: Gözenekli ve kırılgan taş reçineyle doyurularak sağlamlaştırılır. Piyasadaki turkuazın büyük kısmı stabilize edilmiştir; bu taşı kullanılabilir kılar ama değerini düşürür.
- Rekonstitüe (yeniden yapılandırılmış): Taş tozu ya da kırıntıları reçineyle birleştirilerek blok hâline getirilir. Malakit ve turkuazda yaygındır; desenin tekrar etmesi ve hafiflik ipucudur.
Bakım açısından fark
İşlenmiş taşlar doğallarından daha hassas olabilir. Boyalı taş suda ve kimyasalda renk kaybeder; stabilize ve rekonstitüe taşlar ısıya ve çözücülere karşı dayanıksızdır. Bu yüzden bir taşın işlenip işlenmediğini bilmek, ona hangi temizlik yöntemini uygulayacağınızı da belirler.
Satıcıya ne sormalı?
- Taş doğal mı, laboratuvar mı?
- Herhangi bir işlem (ısıtma, boyama, stabilizasyon) görmüş mü?
- Kökeni neresi?
- Değerli taşlarda: bağımsız bir laboratuvar raporu var mı?
Güvenilir bir satıcı bu sorulara açık cevap verir. Fiyatı piyasanın çok altında olan, her parçası kusursuz ve birbirinin aynısı olan ürünlere şüpheyle yaklaşın. Taşların kendi sayfalarında her biri için sahtesini ayırt etme bölümü bulunur; örneğin sitrin, turkuaz ve lapis lazuli.